مرتضى مطهرى

38

مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )

كه به نوعى از نظر اسلام « فريضه » محسوب مىشود و در فرهنگ و تمدن اسلامى سابقهء طولانى دارد و مسلمانان آن علوم را از آن جهت كه به رفع يك نياز كمك مىكرده و وسيلهء انجام يك فريضه بوده محترم و مقدس مىشمرده‌اند . در اين درس كه اولين درس ماست لازم است دانشجويان عزيز از هم اكنون يك نكته را بدانند و در پى جستجو و تحقيق بيشتر برآيند و خويشتن را كاملًا مجهز سازند ، و آن اين كه فرهنگ اسلامى خود يك فرهنگ ويژه و خاصى است در ميان فرهنگهاى جهان ، با يك روح خاص و يك سلسله مشخصات مخصوص به خود . براى اين كه يك فرهنگ را بشناسيم كه آيا اصالت و شخصيت مستقل دارد و از روح و حيات ويژه‌اى برخوردار است و يا صرفاً التقاطى است از فرهنگهاى ديگر و احياناً ادامه و استمرار فرهنگهاى پيشين است ، لازم است انگيزه‌هاى حاكم بر آن فرهنگ ، جهت و حركت ، آهنگ رشد و همچنين عناصر برجستهء آن را زير نظر بگيريم . اگر فرهنگى از انگيزه‌هايى ويژه برخوردار باشد ، جهت و حركت مخصوص به خود داشته باشد ، آهنگ حركتش با آهنگ حركت ساير فرهنگها متفاوت باشد ، عناصر ويژه‌اى وارد كند و آن عناصر برجستگى خاصى داشته باشد ، دليل بر اين است كه آن فرهنگ اصالت و شخصيت دارد . بديهى است كه براى اثبات اصالت يك فرهنگ و يك تمدن ، ضرورتى ندارد كه آن فرهنگ از فرهنگها و تمدنهاى ديگر بهره نگرفته باشد ، بلكه چنين چيزى ممكن نيست . هيچ فرهنگى در جهان نداريم كه از فرهنگها و تمدنهاى ديگر بهره نگرفته باشد ، ولى سخن در كيفيت بهره‌گيرى و استفاده است . يك نوع بهره‌گيرى آن است كه فرهنگ و تمدن ديگر را بدون هيچ تصرفى در قلمرو خودش قرار دهد . اما نوع ديگر اين است كه از فرهنگ و تمدن ديگر تغذى كند ؛ يعنى مانند يك موجود زنده آنها را در خود جذب و هضم كند و موجودى تازه به وجود آورد . فرهنگ اسلامى از نوع دوم است ، مانند يك سلّول زنده رشد كرد و فرهنگهاى ديگر را از يونانى و هندى و ايرانى و غيره در خود جذب كرد و به صورت موجودى جديد با چهره و سيمايى مخصوص به خود ظهور و بروز كرد و به اعتراف محققان تاريخ فرهنگ و تمدن ، تمدن اسلامى در رديف بزرگ‌ترين فرهنگها و تمدنهاى بشرى است .